Friday, June 7, 2024

 



सर्व बाजूंनी  अभिप्राय (360-डिग्री फीडबॅक) – योग्य समतोल राखण्याचा एक उत्तम मार्ग

 

समस्येची सुरुवात

अमेरिकेतून परतल्यानंतर भारतातली ही माझी पहिली नोकरी होती. मी अमेरिकेतून जाणाऱ्या आणि भारतात परतणाऱ्या लोकांच्या अनेक कथा ऐकल्या होत्या. पहिले वर्ष आम्हा सर्वांसाठी सर्वात कठीण होते. त्यावर, कामावर असंतुष्ट अभियंते कोणाला हवे आहेत?

 काही लोक खूप मोहक, हसतमुख आणि बॉसला नेहमी खूश करणारे असतात. तथापि, ते बॉससाठी डॉ. जेकिल आणि त्यांच्या टीम सदस्यांसाठी मिस्टर हाइड असतात . माझ्याकडे या वर्णनात बसणारा एक गट नेता होता.

 अशोक (नाव बदलले आहे) हे सुमारे 15 अभियंत्यांच्या प्रभारी गटनेते होते. आम्ही एका कठीण ग्राहक प्रकल्पावर काम करत होतो. मी माझ्या सर्व कार्यसंघ सदस्यांना नेहमी हे स्पष्ट केले होते की त्यांना कोणत्याही विषयावर चर्चा करायची असल्यास ते माझ्याशी संपर्क साधू शकतात.

 एके दिवशी एक अभियंता माझ्या ऑफिसमध्ये आला. सुरुवातीच्या शुभेच्छा नंतर त्यांनी अशोक सर्वांशी कसे वागले याचे वर्णन करू लागले. अशोकच्या वर्तनात संघातील सदस्यांना खाली पाडणे, प्रत्येक हालचालीवर लक्ष ठेवून त्यांच्यावर दबाव आणणे आणि गटात भीती आणि अस्वस्थतेचे वातावरण निर्माण करणे समाविष्ट होते. मी फक्त ऐकले.

 काही दिवसांनी दुसरी  अभियंता आली. अशोकच्या बेशिस्त वागण्यामुळे कामावर येण संकट वाटू लागलं  होतं.  या व्यथा तिने मला सांगितल्या. इतर अभियंत्याने यापूर्वी सांगितलेल्या काही घटनाही तिने पुन्हा सांगितल्या. मी लक्षपूर्वक ऐकले. मी गप्प बसलो पण माझ्या मनात एक उपाय होता.

 

बॉस आणि कर्मचारी यांना समान अधिकार 

अनेकदा असे म्हटले जाते की लोक कंपनी सोडत नाहीत; ते बॉस सोडतात. काही लोकांमध्ये इतरांपेक्षा श्रेष्ठ समजण्याची आणि त्यांना कमी लेखण्याची प्रवृत्ती असते. एक वेळ अशी येते जेव्हा काही कर्मचारी बॉसी वर्तनाला कंटाळून कंपनी सोडतात. व्यवस्थापनाला राजीनाम्याची मूळ कारणे लक्षात येत नाहीत कारण पर्यवेक्षक अनेकदा 'इच्छित ॲट्रिशन' म्हणून अहवाल देतात.

काही कंपन्यांचे पुरातन मत आहे की काहीही झाले तरी, प्रत्येक गटात 10% तळाशी आहे ते  अकार्यक्षम आहे. ते सर्व 10% 'इच्छित ॲट्रिशन' श्रेणीमध्ये ठेवले जातात. बऱ्याचदा, HR व्यवस्थापक अगदी 15-व्यक्तींच्या गटासाठी Gaussian curve फिट करण्यावर ठाम असतात. गाऊसला  त्याचे नाव 15 पॉइंट्सच्या डेटा सेटशी जोडलेले आणि कोणीतरी  Gaussian curve फिट करण्याचा  दावा करत असल्याचे पाहण्यास योग्य वाटले नसते! अलिकडच्या काही वर्षांत, मी काही कंपन्यांमध्ये  Gaussian curve संकल्पना न वापरण्याचा स्वागतार्ह ट्रेंड पाहिला आहे. अर्थात, 'इच्छित ॲट्रिशन' ही संज्ञा एका किंवा दुसऱ्या स्वरूपात किंवा नावात राहते.   राजीनाम्याच्या अनेक कारणांमध्ये पर्यवेक्षकाच्या वर्तनासह खरे कारण तपासणे महत्त्वाचे आहे.

1994 मध्ये, बोईंगमध्ये, माझ्या गटात ही नवीन पद्धत पहिल्यांदा सुरू झाली, तेव्हा प्रत्येकजण घाबरला होता. मला न आवडणाऱ्या काही खोडसाळ शेरा लिहिला तर? अभिप्रायाने काही मित्रांना गौरवले आणि इतरांना खाली टाकले तर? व्यवस्थापक या नात्याने, मी समूहातील महत्वाच्या व्यक्तीला वाईट बातमी कशी सांगू? व्यक्तीने  पण त्याच्याबद्दल अनेक नकारात्मक गोष्टी लिहिल्या आहेत? मात्र, कोणतीही भीती खरी ठरली नाही. व्यवस्थापकांनी वाईट बातमी कशी सांगायची, फीडबॅकमधून येणारा योग्य संदेश कसा उलगडायचा आणि पर्यवेक्षक आणि अहवाल देणारे कर्मचारी यांच्यात सुसंवादी संबंध कसे प्रस्थापित करायचे हे शिकले.

बोईंग सोडल्यानंतरही, मी माझ्या गटामध्ये 360-डिग्री फीडबॅकची (सर्व बाजूंनी  अभिप्राय) ही प्रक्रिया नियमितपणे वापरण्याचे ठरवले. मी काम केलेल्या प्रत्येक ठिकाणी ही प्रणाली लागू केली. वेगवेगळ्या ठिकाणी निकाल वेगवेगळे लागले.

त्यातून जे पुढे आले तेही गटानुसार बदलले. एकदा एका मुलीला एका मुलाने छेडले असल्याची घटना आम्हाला आढळली. प्रकरणाची पडताळणी करण्यात आली. आम्ही योग्य ती कारवाई केली आणि तो आता कंपनीत नाही. इतर वेळी, लोकांना खऱ्या अडचणींचा सामना करावा लागला. प्रश्न वेळेत सोडवले गेले.

360-डिग्री फीडबॅकचे फायदे

पहिला फायदा असा आहे की पर्यवेक्षकांच्या निरंकुश वर्तनामुळे होणारी गळती नियंत्रित केली जाऊ शकते. सर्व पर्यवेक्षकांना अप्रत्यक्षपणे इतर कार्यसंघ सदस्यांशी विनम्रपणे संवाद साधण्यास प्रवृत्त केले जाते.

दुसरे, ही पद्धत पर्यवेक्षकांना ओळखण्यास मदत करते जे खरोखर लोकाभिमुख आहेत. या प्रकारचे पर्यवेक्षक हे कर्मचाऱ्यांशी बंध निर्माण करतात, त्यांना वाटते की ही त्यांची कंपनी आहे आणि कामाच्या ठिकाणी एक मजेदार वातावरण तयार करतात.

तिसरे, गटात जर काही इतर समस्या असतील तर त्या सुद्धा बाहेर येतात  हे कार्यसंघ सदस्यांच्या दृष्टीकोनातून सर्वात जास्त प्रभाव पाडणारे असू शकतात. अनेकदा लाजेच्या भीतीने उघड्यावर छेडछाडीची प्रकरणे समोर येत नाहीत. या कोंडीतून बाहेर येण्याचा काही मार्ग असणे आवश्यक आहे, अन्यथा असे प्रश्न दुसऱ्या टोकाला जाऊ शकतात  आणि त्यास सामोरे जाणे अधिक कठीण होऊ शकते.

समस्येचे  निराकरण

आपल्या सुरुवातीच्या गोष्टीकडे परत जाऊ या. 

मी दुसऱ्या दिवशी एक गट बैठक बोलावली. मी म्हणालो, “कार्यप्रदर्शन मूल्यमापन प्रक्रियेदरम्यान, तुमच्या पर्यवेक्षका द्वारे तुमचे मूल्यमापन केले जाते. पण तुम्हाला तुमच्या पर्यवेक्षकाचे मूल्यमापन करण्याची संधी मिळते का? मी जर तुमचे मूल्यमापन केले तर तुम्हाला माझे मूल्यमापन करण्याचा अधिकार नसावा का? आम्ही तेच करणार आहोत. सर्वेक्षण निनावी असणार आहे. तुम्ही तुमच्या ग्रुप लीडरचे मूल्यमापन करा आणि तुम्ही माझे देखील मूल्यांकन करा. पुढे, तुम्ही भरलेले, माझे सर्व मूल्यमापन फॉर्म तुमच्यापैकी एकाकडून पुढील मीटिंगमध्ये उघडले जातील आणि वाचले जातील. आम्ही हे सर्वेक्षण आतापासून 2 आठवड्यांनी करू.” अशोक वगळता संपूर्ण टीमच्या डोळ्यातील चमक मला अजूनही आठवते. ही कल्पना इतकी विदेशी होती की ती त्यांच्या स्वप्नी कधीच आली नव्हती. ते सर्व स्तब्ध झाले.

दुसऱ्या दिवशी संध्याकाळी ३ ते ४ जण मला भेटायला आले. माझे आभार मानायला त्यांच्याकडे शब्द नव्हते. अशोकने आपले वागणे पूर्णपणे बदलले होते आणि तो सर्वांशी खूप छान वागत होता ! मला निकाल एकत्रित करण्यासाठी प्रतीक्षा करावीच लागली नाही.

 

 

 

  सर्व बाजूंनी   अभिप्राय  ( 360- डिग्री फीडबॅक )   – योग्य समतोल राखण्याचा एक उत्तम मार्ग   समस्येची सुरुवात अमेरिकेतून परतल्यानंतर भ...